Ontwikkelingen 2019


Uitfasering van het Groningengas
Op 22 mei vond nabij het Groningse Westerwijtwerd een aardbeving plaats met een magnitude van 3.4 op de schaal van Richter. Naar aanleiding van deze aardbeving heeft het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) een aangescherpt advies uitgebracht. Vanuit het oogpunt van veiligheid in Groningen adviseert SodM om in het komend gasjaar 2019/2020 niet meer dan 12 miljard m
3 uit het Groningengasveld te winnen (uitgaande van een gemiddeld temperatuurverloop).
In de afgelopen jaren was de gaswinning aanzienlijk hoger. Vanaf het niveau van 35 miljard m
3 in het gasjaar 2014/2015 is het inmiddels gedaald naar 20 miljard m3 in gasjaar 2017/2018. In het lopende gasjaar is tot en met juni al een winningsniveau van 14 miljard m3 bereikt. De minister van Economische Zaken en Klimaat (EZK) heeft GTS gevraagd om te onderzoeken of het mogelijk is om vanuit leveringszekerheid aan het advies van de SodM te kunnen voldoen.

Advies GTS
Op 11 juni heeft GTS vervolgens de minister geadviseerd welke maatregelen er nodig zijn om komend gasjaar een winningsniveau van 12 miljard m
te bereiken.
GTS stelt de volgende maatregelen voor: het verhogen van de stikstofinzet waardoor we meer pseudo G-gas kunnen maken, het beleveren van Duitsland met pseudo G-gas, het vullen van gasopslag Norg met pseudo G-gas in plaats van Groningengas en het éénmalig in zijn totaliteit minder vullen van gasopslag Norg.

Verder onderzoek leveringszekerheid
Dit jaar heeft GTS een studie gestart om te onderzoeken welke middelen nodig zijn om in de toekomst de leveringszekerheid in Nederland en geheel Noordwest-Europa te kunnen garanderen. De belangrijkste thema’s in dit onderzoek zijn:

  • Is er voldoende aanvoercapaciteit in Europa om gas naar Nederland te transporteren, aangezien Nederland van gas exporteur transformeert naar een gas importeur?
  • Is er voldoende opslagcapaciteit beschikbaar om minimale continue aanvoer van bijvoorbeeld Noors en Russisch gas te kunnen verplaatsen van de zomer naar de winter?

Behoud leveringszekerheid bij afbouw gaswinning Groningen
Naast het in 2019 gevraagde advies omtrent gasjaar 2019/2020 heeft de minister van EZK in 2018 besloten de gaswinning uit het Groningenveld op zo kort mogelijke termijn volledig te willen beëindigen. Als landelijk netbeheerder levert GTS nu en in de toekomst een belangrijke bijdrage aan de leveringszekerheid in Nederland en Noordwest-Europa. Hierbij wordt de rol van GTS om haar taken op het gebied van transport, kwaliteitsconversie en balancering in stand te houden, steeds belangrijker.

Om de leveringszekerheid daarbij op een zo hoog mogelijk niveau te houden, worden twee parallelle routes gevolgd. De eerste route is het maximaal gebruik maken van kwaliteitsconversie, waarbij geïmporteerd gas geschikt wordt gemaakt voor de markt door stikstof bij te mengen. Belangrijkste projecten die dit faciliteren zijn de bouw van de stikstofinstallatie in Zuidbroek en de uitbreiding van mengfaciliteit Wieringermeer. Ten tweede wordt er gekeken hoe de vraag naar laagcalorisch of Groningengas (G-gas) verminderd kan worden, bijvoorbeeld door industrieën en elektriciteitscentrales over te laten schakelen op hoogcalorisch gas (H-gas) of een duurzaam alternatief.

Bouw van stikstofinstallatie Zuidbroek
De beëindiging van de aardgaswinning in Groningen vergt ingrijpende maatregelen. De belangrijkste maatregel (investeringsomvang circa € 500 miljoen) is de realisatie van de nieuwe stikstofinstallatie in Zuidbroek waarmee de omvang van kwaliteitsconversie significant kan worden vergroot. Na ingebruikname van de nieuwe installatie kan een reductie, die ligt tussen 7 - 10 miljard m3 per jaar, van de gaswinning in Groningen gerealiseerd worden. Er wordt nu volop gewerkt aan het bouwrijp maken van het terrein. Deze zomer starten de daadwerkelijke bouwwerkzaamheden van de nieuwe stikstofinstallatie en het mengstation. Het project verloopt conform scope en planning, de ingebruikname is gepland voor het eerste kwartaal van 2022.

Uitbreiding mengfaciliteit Wieringermeer
Op basis van een marktonderzoek heeft een stikstofleverancier aangegeven nog 80.000 m
3/uur ongebruikte stikstofcapaciteit beschikbaar te hebben. Zij kan dit op korte termijn leveren en moet daarvoor een nieuwe compressor bouwen. Hiervoor breidt GTS momenteel de mengfaciliteit uit van de huidige 230.000 m3/uur stikstof naar 310.000 m3/uur per 1 oktober 2019. De ingebruikname is gepland voor januari 2020.

Ombouw grote industrieën
Er is een wetsvoorstel in voorbereiding om afnemers met een L-gasverbruik hoger dan 100 miljoen m3 per jaar over te laten schakelen op H-gas of een duurzaam alternatief. Het voorstel ligt op dit moment bij de Raad van State. De overgang zou uiterlijk 1 oktober 2022 gereed moeten zijn.
In het wetsvoorstel is ook een nieuwe wettelijke taak voor GTS opgenomen voor de ombouw (de aansluitingstaak). GTS is met 9 grote afnemers in overleg over de benodigde maatregelen, de specifieke planning en bereidt de ombouw verder voor. GTS heeft aangegeven dat het belangrijk is dat dit wetsvoorstel uiterlijk 1 januari 2020 in werking treedt en dat afnemers spoedig daarna, per 1 februari 2020, een melding doen bij GTS, zodat de ombouw tijdig gerealiseerd kan worden.

Effect van afbouw op de importcapaciteit
Analyses van Gasunie en ENTSOG laten zien dat door de reductie van de gaswinning uit Groningen extra import capaciteit voor H-gas nodig is om de Noordwest Europese G-gas markt met voldoende (pseudo) G-gas te kunnen beleveren. Dit H-gas moet via pijpleidingen uit onder andere Noorwegen en Rusland komen en in vloeibare vorm (LNG) via schepen vanuit andere delen van de wereld. GTS is in contact met de Duitse TSO’s om aandacht te vragen voor het meenemen van deze veranderingen van de gasmarkt in de netwerkplanning.

Van aardgasinfrastructuur naar duurzame energie-infrastructuur
Met de huidige inzichten is de verwachting dat aardgas nog decennia lang een belangrijke rol zal spelen in de transitiefase. Het vervangen van meer vervuilende fossiele brandstoffen, zoals olie en kolen, door aardgas levert direct winst op. Aardgas is een 50% minder vervuilend alternatief voor (bruin)kolen. Kolencentrales in Nederland en Duitsland zullen worden uitgefaseerd. Aardgas vormt hierdoor een onmisbare schakel in de energietransitie.

Eind juni is het nieuwe Klimaatakkoord gepresenteerd. In het akkoord speelt energie-infrastructuur een sleutelrol in de transitie en vormt daarmee een belangrijk thema voor alle tafels van het Klimaatakkoord. Gasunie laat graag zien hoe het gebruik van met name bestaande energie-infrastructuur bijdraagt aan een succesvolle energietransitie en hoe we daar met verschillende projecten en partners concreet vorm aan geven. De resultaten hiervan beschrijven we in de paragraaf Resultaten Business Development.

Wij transporteren nu vooral aardgas door ons netwerk. Voor Nederland, en ook op Europees niveau, zal in 2050 naar verwachting ongeveer 40% van onze energievoorziening worden ingevuld met duurzaam opgewekte elektriciteit. De overige 60% zal bestaan uit groene moleculen zoals waterstof, groen gas en warmte. We hebben ruime ervaring met grootschalig transport en opslag van gassen en het balanceren van vraag en aanbod. Die kennis en ervaring zetten we in om de energietransitie te versnellen.

Om de klimaatdoelstellingen op betrouwbare en betaalbare wijze te behalen, is een nauwe samenwerking tussen de infrastructuren voor elektriciteit, waterstof, methaan en warmte nodig. Hierdoor kunnen we de schommelingen in de productie van zonne- en windenergie opvangen. Door de verschillende energienetwerken meer met elkaar te verbinden, ontstaan nieuwe mogelijkheden voor transport en opslag en blijft de betrouwbaarheid van het totale systeem gehandhaafd. Samen met TenneT hebben we een eerste prognose gepubliceerd voor de energievoorziening in 2050 in Nederland en Duitsland. Dit energiesysteem zal zoveel mogelijk worden gevormd door de bestaande infrastructuren om de maatschappelijke kosten te minimaliseren.

Marktintegratie
Gasunie is via Gasunie Deutschland actief betrokken bij de samenvoeging van de twee marktgebieden in Duitsland: Gaspool en Net Connect Germany. Ook vanuit GTS wordt deze ontwikkeling met belangstelling gevolgd en wordt onderzocht wat dit betekent voor het TTF marktgebied. Gasunie is voorstander van verdere integratie van de gasmarkt in Noordwest-Europa waarmee marktwerking en de inzet van bestaande gasinfrastructuur verder kunnen worden versterkt. GTS werkt aan de implementatie van Virtuele Interconnectie Punten en werkt met andere TSO’s in Noordwest Europa samen aan het in kaart brengen van de mogelijkheden voor verdere marktintegratie.

Creëren van een toekomstbestendige organisatie door het verbeteren van onze flexibiliteit en wendbaarheid
Mede door de teruggang van het traditionele aardgastransport en de toepassing van risk based asset management neemt onze workload de komende jaren af. Eind 2018 hebben we daarom een vrijwillige vertrekregeling opengesteld. 240 collega’s hebben besloten gebruik te maken van deze regeling en hebben Gasunie in de eerste helft van 2019 verlaten. Deze krimp van onze organisatie en daarnaast de groei van nieuwe activiteiten vangen we op door een hogere mate van flexibiliteit in te bouwen in de wijze waarop we ons werk organiseren in combinatie met het verder verhogen van onze efficiency.

Ontwikkelingen regulering


Nederland
Beroep Methodebesluit 2017-2021
Als gevolg van het geslaagde beroep van GTS tegen het Methodebesluit 2017-2021 heeft ACM begin 2019 een nieuw besluit genomen. Hierin heeft ACM de hoogte van de Weighted Average Cost of Capital (WACC) en de Frontier Shift
aangepast. Deze wijzigingen leiden tot een verhoging van de toegestane inkomsten van GTS en zullen in de tarieven van 2020 en 2021 worden verwerkt.

Tarievenbesluit 2020
In het tweede kwartaal van 2019 heeft ACM een tarievenbesluit genomen voor de tarieven van GTS in het jaar 2020. Ten opzichte van het tarievenvoorstel van GTS heeft ACM in het tarievenbesluit twee aanpassingen aangebracht. Naast een correctie van de inflatie 2020 heeft ACM ervoor gekozen om nacalculaties te spreiden over twee jaren, waardoor € 16 miljoen aan nacalculaties wordt uitgesteld tot 2021. Dit uitstel leidt tot een stabieler tariefverloop en was een wens van markpartijen.
Daarnaast heeft GTS naar tevredenheid van de markt de opbouw van de tarieven en wijzigingen in sessies toegelicht.

Project Morgan (moet regulering gasnetwerken anders)
Tijdens een stakeholderbijeenkomst heeft ACM de resultaten van haar scenarioanalyses gedeeld met netbeheerders en marktpartijen over het toekomstig gebruik van de netwerken en het verwachte verloop van tarieven. Op basis van deze scenarioanalyses zal ACM besluiten op welke manier zij in de methode van regulering het beste om kan gaan met de mogelijk significante afname van het gasnetgebruik.

Efficiencybenchmark voor methodebesluit 2022-2026
Het Europese benchmarkonderzoek dat door CEER (Council of European Energy Regulators) wordt uitgevoerd is in 2019 voortgezet. De finale resultaten en rapportages van dit onderzoek worden verwacht in het derde kwartaal. Vervolgens volgt op nationaal niveau een proces waarin de uitkomsten nader worden geanalyseerd en geïnterpreteerd. De inzichten van deze nationale interpretatiefase vormen de basis voor keuzes ten aanzien van de toepassing van de efficiencyscore in dit methodebesluit.

Duitsland
Return on Equity (ROE)
Gasunie Deutschland is samen met de andere Duitse TSO’s een procedure gestart tegen de bepaling van de ROE voor de reguleringsperiode 2018-2022. Het Duitse Hooggerechtshof heeft het bezwaar onlangs afgewezen. Daarmee blijft de ROE, zoals de BundesNetzAgentur (BNetzA) deze heeft vastgesteld, gehandhaafd.

Amendement Incentive regulation (AregV)
In oktober 2018 is in Duitsland een wetsontwerp gepubliceerd ten aanzien van incentive regulation. Dit ontwerp leidt tot verandering in het investeringsframework voor TSO’s (versobering van de kostenvergoedingen en juridische onzekerheid). De bezwaren hiertegen, die door TSO’s waren ingediend, zijn erkend en hebben geresulteerd in een aangepast (verbeterd) wetsontwerp. Dit aangepaste wetsontwerp is in werking getreden. Investeringsmaatregelen die zijn aangevraagd voor 31 december 2018 zullen nog onder het oude regime vallen. Het project tot verdere ontwikkeling van de AregV is gestart. Dit zal niet leiden tot fundamentele discussies, maar tot afzonderlijke aanpassingen.

General Efficiency factor (X-gen)
BNetzA heeft in februari 2018 een definitief besluit genomen waarbij de X-gen factor 0,49% per jaar is geworden voor de reguleringsperiode 2018-2022. Gasunie Deutschland is in hoger beroep gegaan. Een vergelijkbare casus heeft aangetoond dat het beroep kans op succes heeft.

NC TAR (Netcode betreffende geharmoniseerde transmissietariefstructuren voor gas)
Gasunie Deutschland zal evenals een groot aantal marktpartijen het voorstel van het postzegel tarief ondersteunen. GASCADE, GRTgaz Deutschland en Gazprom Export LLC hebben bezwaar aangetekend bij het Gerechtshof van Düsseldorf. Het Gerechtshof heeft het verzoek tot een snelle behandeling van de zaak afgewezen. Een uitspraak wordt verwacht in 2020.